تبلیغات زیبای آفرینش
ای آنتکه تو طالب خدایی به خود آ ، که از خود بطلب که از تو جدا نیست خدا اول به خود آ چون به خود آیی به خدا ـ که اقرار نمایی به خ
منظومه به مجموعه ای از اجرام سنگین و سیاراتی گفته میشود كه همگی به دور یك ستاره در حال گردشند. (Ganymede) نام دارد. این قمر از عطارد نیز بزرگتر است. سیاره زحل دارای حداقل 56 قمر می باشد. بزرگترین قمر زحل، تیتان (Titan)، جوی ضخیم تر از جو زمین دارد و از عطارد بزرگتر است. اورانوس حداقل ۲۷ قمر دارد و نپتون دارای ۱۳ قمر است. احتمال وجود قمرهای بیشتر حول سیاره های غول پیكر بیرونی كه هنوز كشف نشده باشند٬ بسیار زیاد است.
ما با منظومه شمسی به خوبی آشناییم. منظومه ای مشتمل از زمین و هشت سیاره اصلی و خورشید. علاوه بر سیارات اجرام كوچك فراوانی در منظومه شمسی گرد خورشید در حركتند از جمله كوتوله ها، سنگ های آسمانی و ستاره های دنباله دار و همین طور ابرهای نازكی از گازها و غبار كه به آنها ابرهای میان سیاره گفته می شود. بیش تر از ۱۰۰ قمر طبیعی نیز در این منظومه در چرخشند.
به جز خورشید، زمین و ماه اجرام بسیار دیگری نیز وجود دارند كه با چشم غیرمسلح قابل رصدند از جمله سیارات عطارد، زهره، مریخ، مشتری و زحل همینطور شهاب سنگ ها و ستارگان دنباله داری كه به طور موقت قابل مشاهده اند.
اجرام بسیار زیاد دیگری نیز توسط تلسكوپ ها در منظومه شمسی رصد شده اند.
از سال ۱۹۹۰ ستاره شناسان سیارات زیاد دیگری در اطراف ستاره های دوردست كشف نموده اند. با مطالعه بر روی این اجرام و نحوه گردششان به دور ستاره مركزی، دانشمندان امیدوارند اطلاعات كلی تر و جامعی در خصوص منظومه ها به دست آورند. برای مثال می دانیم كه درمنظومه ما چهار سیاره كوچك با سطوح سخت و نزدیك به خورشید به نامهای عطارد، زهره، زمین و مریخ همینطور چهار سیاره غول پیكر با سطوح غیر جامد گازی در فاصله دورتر از خورشید به نامهای مشتری، زحل، اورانوس و نپتون وجود دارند اما كشف ستاره ای كه دارای چندین سیاره غول پیكر گازی كه در مدارهای نزدیك به آن ستاره در گردشند مایه حیرت دانشمندان و ستاره شناسان گردید. برای مثال یك سیاره تقریبا به اندازه مشتری حول مداری به دور ستاره ۵۱ پگاسی (51 Pegasi) كشف شده. فاصله مدار این سیاره تا ستاره نسبت به فاصله مدار سیاره عطارد در منظومه شمسی به خورشید، كمتر است.
منظومه شمسی
خورشید بزرگترین و مهمترین جرم آسمانی در منظومه شمسی است كه 8/99 درصد جرم منظومه شمسی را به خود اختصاص داده است. بیشتر گرما، نور و انرﮊی لازم برای تشكیل و ادامه حیات توسط خورشید تامین می شود. لایه های بیرونی خورشید داغ و متلاطم است. گازهای داغ و ذرات باردار پیوسته از این لایه به فضا متساطع می شوند. این جریان گازها و ذرات، بادهای خورشیدی را ایجاد می كنند كه بر همه چیز در منظومه شمسی می وزند.
طبق قانون كپلر (Johannes Kepler) ستاره شناس آلمانی در اوایل قرن 17 سیارات در مدارهایی بیضی شكل حركت میكنند كه خورشید در یكی از كانونهای آن قرار دارد.
چهار سیاره داخلی (نزدیك به خورشید) عمدتا حاوی آهن می باشند. به این چهار سیاره، زمینی ها گفته می شود چون از لحاظ اندازه و تركیبات بسیار شبیه زمینند. چهار سیاره بیرونی (دورتر از خورشید) گلوله های عظیم گاز هستند. تقریبا بیشتر جرم آنها را هیدروﮊن و هلیم تشكیل می دهد كه همین امر باعث گردیده كه این سیارات بیشتر شبیه خورشید باشند تا زمین. لایه های زیرین این سیارات ابرهای ضخیم از گازست ولی ممكن است هسته بعضی از آنها جامد باشد.
سیاره های كوتوله یا سیاركها اجرام گرد كوچكی هستند كه دور خورشید می چرخند. بر خلاف سیارات این اجرام كوچك نیروی گرانش قابل ملاحظه ای برای تاثیر گذاری بر حركت اجرام دیگر ندارند. این سیاركها اغلب به همراه دسته هایی از اجرام آسمانی كوچك تر از خود در حركتند. به عنوان مثال در مداری به نام كمربند اصلی كه مابین مدارهای مریخ و مشتری قرار دارد میلیونها جرم كوچك آسمانی و سیاره كوتوله در گردشند.
سیاركهای دیگری نیز در مداری به نام كمربند كوییپر(Kuiper)، دورتر از مدار نپتون در گردشند. این مدار یكپارچه مملو از اجرام كوچك نظیر شهاب سنگها و اجرام یخ زده و غیره است. در مقایسه با سیاره ها، اجرام موجود در كمربند كوییپر به حركات و گردش نامنظم درمدار خود گرایش دارند. از جمله سیاركهای موجود در این منطقه می توان به پلوتون و ۲۰۰۳ یو بی۳۱۳ (۲۰۰۳ UB313) كه از پلوتوk بزرگتر است نام برد.
به جز عطارد و زهره بقیه سیارات منظومه شمسی دارای قمر می باشند. سیارات درونی (سیاره های نزدیك به خورشید) قمرهای كمی دارند. زمین یك قمر و مریخ دارای دو قمر كوچك است اما سیارات بیرونی (سیاره های دور از خورشید) با تعداد زیاد قمرهایشان، هر كدام مثل یك منظومه می باشند. مشتری دارای حداقل 63 قمر است. از بین این قمرها، چهار قمر كه از همه بزرگترند به نام گالیله (Galileo) ثبت شده اند. این ستاره شناس ایتالیایی د رسال 1610 موفق به كشف آنها با یكی از بدوی ترین تلسكوپها شد.
بزرگترین قمر مشتری كه بزرگترین قمر موجود در منظومه ما نیز می باشد گانیمد
بعضی از سیارك ها و اجرام كوچك آسمانی نیز دارای قمر هستند. پلوتون دارای قمریست كه نصف خود این سیاره كوتوله است و " ۲۰۰۳ یو بی ۳۱۳ " قمری دارد كه تقریبا یك هشتم آن است.
حلقه ای از غبار و اجرام كوچك پیرامون همه سیاره های غول پیكر را وجود دارد. حلقه زحل برای ما آشناترین حلقه است اما حلقه های باریكی نیز حول مشتری ، اورانوس و نپتون وجود دارند.
ستاره های دنباله دار، توپهای یخی هستند كه ساختمان آنها متشكل از یخ و سنگ است. زمانیكه یكی از این توپهای یخی به خورشید نزدیك می شود، بخشی از یخهای موجود در مركز آن بخار می شوند این بخار تحت تاثیر بادهای خورشیدی قرار گرفته و به شكل دنباله ای برای توپ یخی در می آید و به این شكل ستاره ای دنباله دار به وجود می آید.
ستاره شناسان ستاره های دنباله دار را در دو گروه اصلی طبقه بندی كرده اند. گروه دوره طولانی، كه بیش از ۲۰۰ سال طول می كشد تا یك دور كامل حول خورشید بزنند و گروه دوره كوتاه كه دور خود را در مدت زمانی كمتر از ۲۰۰ سال طی می كنند.
ستاره های دنباله دار این دو گروه متعلق به دو منطقه متفاوت در منظومه شمسی هستند. ستاره های گروه دوره طولانی در منطقه ای به نام ابر اورت (Oort) مستقرند. ابر اورت نام گروهی از ستاره های دنباله داریست كه در فاصله ای دورتر ازمدار پلوتو قرار گرفته اند. نام این منطقه از نام ستاره شناس آلمانی، جان اورت (Jan H. Oort) گرفته شده است. وی برای اولین بار حضور این ابر را اعلام نمود. ستاره های دنباله دار دوره كوتاه در كمربند كوییپر هستند. در هر دو منطقه ابر اورت و كمربند كوییپر، اجرامی دیده می شود كه مربوط به دوره شكل گیری سیارات در منظومه شمسی است.
سیاره های كوچك دیگری نیز در این منظومه حضور دارند كه در واقع سنگهای آسمانیند. مدار بعضی از این اجرام بیضی شكل است و به قسمتهای درونی تر از مدار زمین و حتی مدار عطارد نیز می رسند. مدار بعضی دیگر دایره شكل است و در فضاهایی میان مدارهای سیارات بیرونی قرار دارد. بیشتر این اجرام در فضایی به نام كمربند سنگهای آسمانی، در فضایی بین مدارهای سیاره های مریخ و مشتری در حال گردش به دور خورشیدند. این منطقه شامل بیش از ۲۰۰ سنگ آسمانی می باشد كه قطر آنها بیش از ۱۰۰ كیلومتر است. دانشمندان تخمین می زنند كه بیش از ۰۰۰/۷۵۰ سنگ آسمانی با قطر بیش از ۱ كیلومتر و میلیون ها سنگ كوچك تر در این كمربند وجود دارند. در این منطقه حتی سنگهایی یافت شده كه چندین سنگ كوچك تر حول آنها در گردش است.
شهاب سنگهای كوچك نیز گروهی از اجرام فلزی یا صخره ای هستند. زمانیكه این اجرام وارد جو زمین می شوند، رده ای نورانی به جای می گذارند كه ناشی از تلاشی و تجزیه آنهاست.
برخی از این اجرام كوچك پس از عبور از جو، به زمین برخورد می كنند. بیشتر این شهاب سنگها اجرامی هستند كه در كمربند سنگهای آسمانی تشكیل شده اند. در اواخر قرن بیستم ستاره شناسان شهاب سنگهایی را كشف كردند كه از مریخ و ماه می آمدند. خیلی از شهاب سنگها قطعات جدا شده از ستاره های دنباله دارند.
در منظومه شمسی، منطقه ای وجود دارد شبیه به قطره اشك. این منطقه آكنده از ذرات باردار الكتریكی می باشد كه توسط خورشید تولید شده اند. دانشمندان هنوز ابعاد دقیق این منطقه را اندازه گیری نكرده اند ولی گمان می رود كه وسعت این منطقه از قسمت لبه پایین اشك، حدود ۱۵ میلیارد كیلومتر باشد.
ساختمان منظومه شمسی
بسیاری از ستاره شناسان بر این عقیده اند كه منظومه شمسی از غباری بسیار عظیم و دوار به نام غبار خورشید تشكیل شده است. براساس این تئوری، غبار خورشید به سبب گرانش شدید خود متلاشی شده. شمار دیگری از ستاره شناسان وقوع یك ابر نواختر در نزدیكی غبار خورشید را دلیل تلاشی آن می دانند. زمانیكه توده بزرگ غبار خورشید منقبض شد چرخش آن سریعتر گردید و به یك صفحه سیاره ای مبدل شد.
تئوری غبار خورشید معین می نماید ذراتی كه در صفحه سیاره ای وجود داشتند با برخورد به یكدیگر به اجرام شبه سیاره یا سیارك ها تبدیل شدند. برخی از این اجرام با یكدیگر تركیب شده و در نهایت هشت سیاره بزرگ این منظومه را شكل داده اند. بقیه اجرام تشكیل دهنده اقمار، سیاره های كوتوله، اخترك ها و ستاره های دنباله دار بوده اند. همه اجرام بزرگ و كوچك موجود در منظومه شمسی دور خورشید، در یك جهت، و تقریبا در یك صفحه، در گردشند چرا كه همه آنها در اصل اعضای یك صفحه بزرگ سیاره ای هستند.
بیشتر مواد و ذرات موجود در غبار خورشید، بر اساس تئوری غبار خورشید، در هنگام انقباض به مركز این توده كشیده شده و در آن قسمت تحت فشار كافی، منجر به تشكیل خورشید گردیده اند. در این هنگام انفجار های خورشیدی آغاز و بادهای خورشیدی شروع به وزیدن نمودند. این بادها به اندازه ای شدید بودند كه عناصر سبك از جمله هیدروﮊن و هلیم را با خود به قسمتهای داخلی منظومه آوردند. شدت این بادها در قسمتهای بیرونی كمتر و در نتیجه اجتماع هیدروﮊن و هلیم در این مناطق بیشتر از بخشهای درونیست و این توجیه مناسبی برای این مسئله می باشد كه سیارات درونی كوچك تر و صخره ای هستند ولی سیارات بیرونی غول پیكرند و تقریبا به طور كامل از هیدروﮊن و هلیم تشكیل شده اند.
منظومه های دیگر
ستاره های زیادی دارای صفحه سیاره ای پیرامون خود می باشند كه به نظر می رسد این صفحه ها همان سیستم های منظومه ای باشند. در سال ۱۹۸۳ یك تلسكوپ مادون قرمز تصویری از صفحه سیاره ای حول ستاره وگا (Vega)، درخشان ترین ستاره در صورت فلكی لیرا (Lyra) تهیه نمود. این اكتشاف اولین مدرك به دست آمده مبین وجود مجموعه هایی شبیه به منظومه شمسی در نقاط دیگر فضا به حساب می آید. در سال ۱۹۸۴ ستاره شناسان صفحه سیاره ای دیگری پیرامون ستاره پیكتوریس بتا (Beta Pictoris) در صورت فلكی پیكتور(Pictor) مشاهده نمودند.
در اوایل قرن ۲۱ ستاره شناسان بیش از ۵۰ ستاره را كشف كردند كه مانند خورشید سیاراتی درحال گردش به دورخود دارند. در اغلب موارد تنها یك سیاره به دور ستاره در گردش دیده شده است كه احتمالا سیاره پوشیده از گاز و بدون سطوح سخت است.
م
| قالب وبلاگ : فقط بهاربیست |
